Côn Sơn - Kiếp Bạc nơi hội tụ danh tài đất Việt (Cập nhật: 28/09/2012)

Côn Sơn - Kiếp Bạc là quần thể di tích lịch sử - văn hoá nổi tiếng của đất nước với dáng sông, thế núi hùng vĩ, thiêng liêng, bốn mùa cảnh vật nên thơ, đượm vẻ trầm hùng. Vì thế, Côn Sơn - Kiếp Bạc trở thành nơi di dưỡng tâm hồn, thành điểm gặp gỡ, hội tụ của bao thế hệ tao nhân mặc khách. Nhiều danh nhân đất Việt tiêu biểu qua các thời kỳ lịch sử của dân tộc đã gắn bó với nơi đây như: Nhà quân sự kiệt xuất Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn; Anh hùng dân tộc - Danh nhân văn hoá thế giới Nguyễn Trãi; Nhà giáo Chu Văn An; nữ tiến sĩ nho học Việt Nam đầu tiên Nguyễn Thị Duệ,... Những di sản văn hoá của khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc còn lưu giữ đến ngày nay đều in đậm dấu ấn lịch sử và trở thành tài sản quý báu của dân tộc.

Chủ tịch nước Trương Tấn Sang và các đồng chí lãnh đạo Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Hải Dương 
dự lễ hội Đền Kiếp Bạc ngày 13/9/2011. (Ảnh: TBH)

Từ thế kỷ XIII, các vị sáng lập thiền phái Trúc lâm Đại Việt là: Đệ nhất tổ - Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông, đệ nhị tổ - Pháp Loa tôn giả và đệ tam tổ - Huyền Quang tôn giả đã về Côn Sơn hoằng dương thuyết pháp, xây dựng chùa Hun thành chốn tổ đình gọi là liêu Kỳ Lân, một trong những thiền viện lớn nổi tiếng của triều Trần.

Trải qua thời gian, Côn Sơn - Kiếp Bạc đã trở thành vùng đất địa linh nhân kiệt, hội tụ khí thiêng sông núi. Phật giáo, Nho giáo, Lão giáo cùng tồn tại và phát triển trên mảnh đất thấm đậm bản sắc văn hóa thuần Việt này. Nếu như khu di tích Côn Sơn là một trong những trung tâm Phật giáo của dòng thiền phái Trúc Lâm Đại Việt do Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông  sáng lập thì khu di tích lịch sử Kiếp Bạc là một trung tâm nội đạo thờ Đức thánh Trần Hưng Đạo. Có thể nói rằng: Côn Sơn, Kiếp Bạc là một trong những khu di tích tiêu biểu kết tinh tư tưởng tam giáo đồng nguyên: Phật giáo - Đạo giáo - Nho giáo cùng hòa đồng, mục đích là quy tụ nhân tâm, lấy thần quyền phục vụ cho vương quyền, củng cố tư tưởng độc lập tự chủ của dân tộc.

Di tích Kiếp Bạc, nơi có bến Vạn Kiếp, có hang tiền, hố thóc,... là nơi gắn bó với cuộc đời và sự nghiệp của Trần Hưng Đạo trong các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông của nhân dân ta. Ba lần đế quốc Nguyên - Mông xâm lược Đại Việt, cả ba lần chúng đều thất bại thảm hại trước ý chí đấu tranh kiên cường của Vua tôi nhà Trần, thất bại trước tài năng quân sự kiệt xuất của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Với đất nước, Ông là Anh hùng dân tộc, được nhân dân tôn phong là vị Thánh. Với nhân loại, Ông được suy tôn là một trong những vị tướng tài thế giới.

Cuối thế kỷ XIV, quan Đại tư đồ Trần Nguyên Đán, nhà chính trị, nhà thơ, nhà kịch pháp lớn ở cuối triều Trần đã về Côn Sơn dựng Thanh Hư động để sống những năm tháng cuối đời.

Nguyễn Trãi - vị Anh hùng dân tộc - Danh nhân văn hoá thế giới từ thuở ấu thơ đã gắn bó tha thiết với núi rừng Côn Sơn cùng ông ngoại là quan Đại tư đồ Trần Nguyên Đán. Côn Sơn là nơi đã hun đúc nên tinh thần yêu nước, trí lược tài ba và tư tưởng nhân tâm xuyên suốt thời đại của danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi. Sự nghiệp, tài năng, đức độ và nhân cách của ông sáng tựa “Sao Khuê”. Vai trò của ông trong cuộc kháng chiến chống quân Minh, được đánh giá là một nhân tố quan trọng trong cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc của nhân dân ta đầu thế kỷ XV. Ông không chỉ là nhà quân sự, nhà chính trị, nhà ngoại giao kiệt xuất mà còn là tác gia hàng đầu trong lịch sử văn hoá nước ta với những tác phẩm lớn có giá trị như: Quân trung từ mệnh tập, Ức trai thi tập, Dư địa chí, Quốc âm thi tập, Bình ngô đại cáo, Phú núi Chí Linh. Ngoài giá trị về văn hoá, những tác phẩm này còn là kết tinh tiêu biểu cho tư tưởng thời đại, tinh hoa khí phách của dân tộc Việt Nam.

Cũng trong khu vực Côn Sơn, trên dãy núi Phượng Hoàng là đền thờ nhà giáo Chu Văn An, người được mệnh danh là "Vạn thế sư biểu". Ông có công lớn trong việc truyền bá tư tưởng Nho học vào Việt Nam, xây dựng nền giáo dục nước nhà. Chu Văn An là nhà thơ, là thầy thuốc, đồng thời là nhà tư tưởng, nhà văn hóa lớn, nhưng trước hết và trên hết, ông là nhà sư phạm kiệt xuất, người thầy tiêu biểu, mẫu mực của muôn đời. Khi ở quê, lúc làm quan trong triều hay từ quan về núi, bao giờ ông cũng giữ tiết tháo của một nhà giáo mẫu mực. Ông sống đức độ, chính trực và liêm khiết, nêu tấm gương sáng chói đến muôn đời về khí tiết cứng cỏi lẫm liệt của bậc chính nhân quân tử, về ý thức trách nhiệm và nhân cách cao thượng của người thầy, người trí thức chân chính trước thời cuộc. Sau này, Phan Huy Chú - một sử gia danh tiếng đất Việt thế kỷ thứ XIX nhận xét: Chu Văn An là người thầy mẫu mực bậc nhất trong lịch sử nước nhà thời phong kiến (Học nghiệp thuần tuý, tiết tháo cao thượng, làng Nho nước Việt chỉ có mình ông).

Và nơi đây chính là quê hương của  nữ Tiến sĩ nho học đầu tiên của Việt Nam - Nguyễn Thị Duệ. Bà có tri thức uyên thâm, văn chương xuất chúng, sống vị tha và đặc biệt quan tâm đến sự nghiệp giáo dục. Bà được mệnh danh là Bà chúa Sao Sa, đã từng đào tạo nhiều hiền tài cho quê hương, đất nước.

Ngoài ra, Côn Sơn - Kiếp Bạc còn được biết đến với nhiều di tích danh thắng nổi tiếng khác, như: Bàn cờ tiên, Ngũ nhạc linh từ, đền Mẫu sinh, đền Thánh hóa, đền thờ Nam Tào, Bắc Đẩu, chùa Thanh Mai,...

Với các giá trị đặc biệt về lịch sử - văn hoá, khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc được Đảng, Nhà nước, các cấp chính quyền và nhân dân địa phương quan tâm đầu tư để phát huy giá trị. Đặc biệt, sau nhiều năm Tỉnh ủy, UBND tỉnh Hải Dương tích cực chỉ đạo lập Đồ án quy hoạch tổng thể, ngày 18/6/2010 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 920/QĐ-TTg phê duyệt “Quy hoạch tổng thể Bảo tồn khu di tích lịch sử - văn hoá Côn Sơn - Kiếp Bạc gắn với phát triển du lịch thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương” và ngày 10/5/2012 Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc chính thức được xếp hạng là khu di tích quốc gia đặc biệt.

Đây là một quyết định quan trọng, khẳng định giá trị, vị thế của khu di tích, đồng thời đánh dấu bước phát triển mới của Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc trong giai đoạn hiện nay. Các quyết định đó còn là căn cứ pháp lý quan trọng để quản lý, bảo vệ, nghiên cứu, đầu tư và định hướng phát triển quần thể di tích trong hiện tại và tương lai.

Để quản lý và thực hiện tốt Quy hoạch tổng thể bảo tồn Khu di tích lịch sử - văn hoá Côn Sơn - Kiếp Bạc gắn với phát triển du lịch và bảo tồn khu di tích quốc gia đặc biệt, UBND tỉnh Hải Dương đang nỗ lực cùng các Bộ, ban, ngành Trung ương và nhân dân địa phương triển khai các hoạt động tuyên truyền, nghiên cứu khảo cổ học, trùng tu, tôn tạo, phục dựng nhiều hạng mục công trình trong khu di tích, xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, bễn bãi đỗ xe, sắp xếp lại hàng quán, dịch vụ trong khu di tích,... tạo điều kiện thuận lợi cho du khách đến tham quan, chiêm bái.

Hiện tại, UBND tỉnh đang tiến hành các thủ tục để xác định ranh giới vùng bảo tồn và khai thác đặc biệt (vùng I), vùng đệm (vùng II);  kiểm kê các công trình, tài sản, ruộng vườn, hoa màu... trong phạm vi quy hoạch.

Lập quy hoạch chi tiết vùng I, vùng II, các khu chức năng làm cơ sở cho việc xây dựng các hạng mục công trình. Cụ thể hóa các tiêu chí về quy mô các công trình, hình thức kiến trúc, màu sắc, mật độ xây dựng, hệ số sử dụng đất, phát triển dân cư trong vùng quy hoạch, ...

Tiếp tục bảo tồn, nghiên cứu làm phong phú thêm các giá trị văn hóa của quần thể di tích, làm nổi bật sự liên kết của quần thể di tích lịch sử - văn hóa Côn Sơn - Kiếp Bạc trong chuỗi lịch sử dân tộc.

Xây dựng cơ chế thu hút các nguồn lực đầu tư các hạng mục công trình trong vùng quy hoạch và quy chế quản lý trong quần thể di tích. Chủ động liên hệ với các Bộ, ngành trung ương để triển khai có hiệu quả Quy hoạch khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc gắn với phát triển du lịch.

Nhân dịp khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc được xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt, thay mặt Tỉnh ủy HĐND UBND tỉnh Hải Dương tôi kêu gọi các nhà đầu tư trong và ngoài nước quan tâm đầu tư vào khu di tích để cho quần thể di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc ngày càng phát triển.

Tôi tin tưởng rằng, với sự quan tâm của Chính phủ, sự hỗ trợ tích cực của các cơ quan, ban, ngành trung ương, các nhà khoa học và sự cố gắng nỗ lực của Đảng bộ, chính quyền nhân dân tỉnh Hải Dương, khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc sẽ trở thành khu du lịch văn hóa tâm linh đặc biệt làm hài lòng du khách thập phương.

Nguyễn Mạnh Hiển

Phó Bí thư Tỉnh ủy - Chủ tịch UBND tỉnh Hải Dương

Thăm dò ý kiến
Bạn biết website Tạp chí VHTTDL Hải Dương qua nguồn nào?
Qua Internet
Qua tìm kiếm
Qua thông tin bạn bè
Thống kê truy cập
Lượt truy cập: 0