Bản sắc "chiếng chèo xứ Đông" (Cập nhật: 15/11/2013)

Nghệ thuật chèo là một hình thức sân khấu giàu bản sắc dân tộc, cần phải được bảo tồn và phát huy trong thời đại mới. Xây dựng các vở chèo mới, vừa thu hút người xem, vừa thể hiện được bản sắc chèo là định hướng xuyên suốt của các nhà quản lý ngành và nhiều đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp, trong đó có Nhà hát Chèo Hải Dương đại diện của "chiếng chèo xứ Đông".



Một cảnh trong vở Huyền Quang tôn giả. Ảnh: BH

Việc kế thừa và phát triển bộ môn nghệ thuật chèo theo tinh thần Nghị quyết T.Ư 5, khóa VIII nhận được nhiều sự quan tâm chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mà cơ quan trực tiếp là Cục Nghệ thuật biểu diễn. Theo đó, đổi mới nhưng phải giữ được bản sắc và "chất chèo" truyền thống đã được quy định trong Quy chế Cuộc thi Nghệ thuật sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc năm 2013 và được đích danh Cục trưởng Nguyễn Đăng Chương quyết tâm thực hiện, qua việc góp ý kiến cho các đơn vị sửa chữa, nâng cao vở diễn trong những lần duyệt 24 vở dự thi để các tác phẩm tuân thủ chặt chẽ tính đặc trưng thể loại của chèo truyền thống, tránh tình trạng cách tân, biến chúng thành "kịch cắm chèo" để câu khách. Dù là cuộc thi nhưng không khí chung vẫn là những ngày hội tưng bừng của ngành chèo và đông đảo công chúng khán giả Hải Phòng. Hầu hết các vở diễn đều trở lại với những nguyên tắc cơ bản của chèo truyền thống, đặc biệt, rất chú trọng tới lối kể chuyện bằng trò.

Nhiều vở diễn nhuần nhuyễn chất chèo và có sức hấp dẫn cao, đón nhận được những tràng vỗ tay thể hiện sự đồng cảm, cổ vũ của đồng nghiệp và khán giả.

Do số lượng giải thưởng quy định không vượt quá 35% tổng số vở diễn tham gia cuộc thi, cho nên còn một số vở diễn trong cuộc thi này xứng đáng được nhận giải đành "ngậm ngùi" ra về tay không. Song các đơn vị tham dự vẫn rất phấn khởi vui chung với thành công tốt đẹp của cuộc thi và sự thống nhất cao của ngành chèo trong định hướng kế thừa và phát triển chèo với mục tiêu vừa tiên tiến vừa đậm đà bản sắc dân tộc.

Không thể kể hết những vở diễn và đơn vị xuất sắc trong một bài viết ngắn, người viết bài này chỉ xin được dẫn ra một đơn vị trong các đơn vị xuất sắc để minh chứng cho sự thành công khi những người làm chèo quyết tâm và kiên trì đi theo định hướng đúng đắn về bảo tồn và phát huy nghệ thuật chèo trên cơ sở thực hiện đường lối văn nghệ của Đảng, đó là Nhà hát Chèo Hải Dương. Đơn vị nghệ thuật này được thành lập trên quê hương xứ Đông xưa, vốn là một trong những nôi chèo có Vị Tổ thứ nhất của nghề chèo là bà Phạm Thị Trân (thời nhà Đinh), có truyền thống lâu đời từng được gọi là "chiếng chèo xứ Đông". Hải Dương còn là quê hương của hai nghệ nhân, hai NSND lão thành: NSND Nguyễn Văn Thịnh (Trùm Thịnh 1883-1973), người được ghi trong Bách khoa từ điển sân khấu Liên Xô xuất bản năm 1959 trong mục sân khấu Việt Nam, NSND Trịnh Thị Lan (Cả Tam 1888-1971). Đây là hai nghệ sĩ chèo tiêu biểu có công khôi phục vốn chèo cổ, đồng thời đóng góp lớn cho việc hiện đại hóa chèo trong thế kỷ 20, đã từng được Bác Hồ gặp và hỏi chuyện khi Người đến thăm Khu Văn công Mai Dịch và sau đó ký trao tặng Huân chương Lao động hạng ba.

Mang truyền thống của "chiếng chèo xứ Đông", mấy chục năm qua, ngay cả khi có một số đơn vị nghệ thuật chèo coi cách tân chèo mới thu hút được khán giả, Nhà hát Chèo Hải Dương đã xác định: Khán giả không quay lưng với chèo, quan trọng là chèo sẽ làm thế nào để đến với khán giả; muốn vậy phải xây dựng những tác phẩm giàu chất chèo lại có những trò vui vẻ hài hước, những làn điệu và câu hát hay.

Và dù chèo hiện đại hay truyền thống đều phải được đầu tư kỹ lưỡng từ kịch bản đến dàn dựng.

Nhà hát đã kiên trì thực hiện liên tục các chương trình dựng vở về đề tài các anh hùng, danh nhân văn hóa dân tộc có đền thờ trên đất Hải Dương để nêu cao truyền thống của dân tộc và giáo dục tư tưởng, đạo đức cho thế hệ trẻ hôm nay. Đặc biệt, từ năm 2002 đến nay, các vở diễn: Côn Sơn hiền sĩ, Nam dược thánh nhân, Lưỡng quốc trạng nguyên, Nữ sĩ Ngọc Toàn, Chuông ngân rừng trúc, Huyền Quang tôn giả, Đào lý một cành lần lượt ra đời đều thấm đẫm chất chèo và có sức hấp dẫn cao, được khán giả trong và ngoài tỉnh khen ngợi, cổ vũ.

Hai vở diễn Chuông ngân rừng trúc và Huyền Quang tôn giả được nhà hát đem đến dự Cuộc thi Nghệ thuật sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc năm 2013 tại thành phố Hải Phòng trong tháng 10 vừa qua đều được đánh giá cao về tư tưởng và nghệ thuật. Vở Chuông ngân rừng trúc (kịch bản: Tiến sĩ Trần Đình Ngôn, đạo diễn: NSND Bùi Đắc Sừ) đã được Hội đồng Giám khảo tặng huy chương vàng. Đây là một vở chèo trung thành với hiện thực lịch sử đời Trần mà vẫn sáng tạo được những trò diễn độc đáo, đậm đà bản sắc chèo và có tính thời sự, tính chiến đấu, tính hiện đại, được Hội đồng giám khảo và đồng nghiệp đánh giá cao.

Huy chương vàng vở diễn và bốn huy chương vàng, sáu huy chương bạc cho diễn viên trong hai vở diễn dự thi lần này của Nhà hát Chèo Hải Dương là thắng lợi lớn của một đơn vị nghệ thuật chèo đại diện cho "chiếng chèo xứ Đông" lừng danh. Đây cũng là minh chứng cho thắng lợi của sự quyết tâm phấn đấu cho nghệ thuật chèo tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc mà những nhà lãnh đạo, quản lý văn hóa cùng các nghệ sĩ Nhà hát Chèo Hải Dương kiên trì thực hiện trong nhiều năm qua.

Điều này cũng phản ánh một sự thật, đó là tinh thần Nghị quyết T.Ư 5, khóa VIII đã thật sự đi vào đời sống sân khấu và văn hóa nghệ thuật, thấm nhuần đối với những người chịu trách nhiệm giữ gìn và phát triển sân khấu nước nhà nói chung và sân khấu chèo nói riêng.

Nhà viết kịch: CHU THƠM
Thăm dò ý kiến
Bạn biết website Tạp chí VHTTDL Hải Dương qua nguồn nào?
Qua Internet
Qua tìm kiếm
Qua thông tin bạn bè
Thống kê truy cập
Lượt truy cập: 0