Chèo trong đời sống người dân Thanh Miện (Cập nhật: 11/09/2019)

Chúng tôi tìm đến nhà ông Trần Phú Luận ở Khu 5 - Thị Trấn Thanh Miện, Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) thơ ca huyện Thanh Miện trong những ngày giữa tháng Tám. Mặc cho tiết trời oi bức song không làm giảm đi nhiệt huyết tập luyện của các diễn viên, nhạc công nơi đây.

Đã nhiều năm nay, họ say đắm trong những làn điệu chèo, coi đó như một món ăn tinh thần, đi vào giấc ngủ của người dân. Ông Luận cho biết “Ngay sau khi huyện triển khai thực hiện Đề án sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã theo tinh thần Nghị Quyết số 37 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XII, lúc đầu một số cán bộ và nhân dân còn tỏ ra băn khoăn, e ngại. Chính vì thế nên Ban chủ nhiệm CLB chúng tôi đã bàn bạc, thống nhất làm sao xây dựng được một hoạt cảnh chèo để kịp thời tuyên truyền, cổ vũ nhân dân. Để đảm bảo chất lượng, đúng quan điểm, đường lối của Đảng chúng tôi tìm người có hiểu biết, kinh nghiệm viết kịch bản. Thông qua các làn điệu ngọt ngào, chúng tôi lồng ghép vào đó mục đích, ý nghĩa công tác sáp nhập, sự đồng thuận của nhân dân qua việc lấy ý kiến cử tri. Chúng tôi rất tâm đắc với nội dung của hoạt cảnh chèo. Hy vọng hoạt cảnh sẽ góp phần tích cực vào kết quả thực hiện Đề án sáp nhập đơn vị hành chính xã trên địa bàn huyện Thanh Miện”.

Nói về phong trào hát chèo tại địa phương, đầu tiên phải kể đến xã Tứ Cường. Đây vốn được coi là “đất chèo” khi mà quy tụ được đầy đủ dàn “nghệ sỹ làng” “tên tuổi” của huyện. Cụ An Thị Tính ở thôn An Nghiệp, xã Tứ Cường là người truyền lửa nghệ thuật chèo cho các thế hệ đi sau. Mặc dù bị mù từ nhỏ, năm nay tuổi cũng 80 nhưng cụ đã sáng tác được hơn 100 hoạt cảnh, ca khúc chèo. Cụ cho biết sau lần được bố mẹ đưa đi nghe hát ở sân đình, trong đầu cụ lúc nào cũng văng vẳng tiếng chèo. Ban đầu cụ chỉ hát theo, hát lại các làn điệu đã được diễn viên thể hiện, đến năm 1968 cụ sáng tác tác phẩm chèo đầu tay. Được bà con trong làng đánh giá cao, cụ như được tiếp thêm động lực. Các tác phẩm của cụ về sau được dàn dựng công phu, biểu diễn tại địa phương, trong đó vở “Tìm ra lẽ sống” được đội văn nghệ của xã tham gia Hội diễn sân khấu chèo tỉnh Hải Hưng năm 1975 đạt giải cao; riêng cụ được Ty Văn hóa tỉnh tặng giấy khen tác giả xuất sắc. Từ tình yêu với nghệ thuật chèo, cụ không ngại hướng dẫn và truyền cảm hứng cho lớp “nghệ sỹ chèo” không chuyên của xã về sau. “Nhiều người từ chỗ chưa biết gì về chèo, giờ đã tự tin tham gia các vai diễn. Người dân ở đây mê chèo, chèo như ngấm vào máu thịt, từ người già đến trẻ nhỏ, ai cũng hát được dăm ba câu. Những câu từ thiết tha cứ theo người dân ra đồng, trên khu chuyển đổi, ở các tuyến đường giao thông nông thôn mới”- Cụ Tính chia sẻ.


CLB thơ ca thị trấn Thanh Miện tập luyện hoạt cảnh chèo trước ngày biểu diễn.

Xã Tứ Cường có 4/4 thôn thành lập được CLB hát chèo với số lượng từ 15-30 người. Trong đó các CLB đều tuyển chọn được “hạt nhân” có năng khiếu hát chèo, sử dụng thành thạo các loại nhạc cụ. Ngày thường mỗi người một việc nhưng vào các dịp lễ, Tết, hội họp…, họ lại tranh thủ buổi trưa, lúc tối tập trung ở sân đình, nhà văn hóa phân vai tập luyện. Người biết chèo dạy cho người chưa biết, cứ thế nên từ chỗ các diễn viên chỉ hát được một, hai làn điệu đơn giản thì nay họ đều thuộc vài chục điệu chèo; cách nhả chữ cũng chuyên nghiệp, nhịp phách ăn khớp với nhau. Không chỉ biểu diễn trên sân khấu làng, Chèo Tứ Cường còn gặt hái được nhiều thành tích trong các cuộc hội diễn không chuyên cấp huyện. Bà Đinh Thị Mai Phương, CLB hát chèo thôn Phú Mễ, xã Tứ Cường đảm nhận vai trò viết kịch bản, sáng tác lời và đạo diễn; không chỉ giàu kinh nghiệm, bà Phương còn say sưa sáng tạo làm mới chèo để tăng sự hấp dẫn, lôi cuốn người xem. Nhiều người yêu chèo trong huyện đã tìm gặp bà xin kịch bản, bản thân bà cũng nhận được nhiều lời mời viết thuê, trong đó nhiều tác phẩm được các đơn vị, tổ chức mang đi thi diễn đã đạt giải tỉnh, quốc gia. Vì đam mê với chèo nên ông Khúc Mạnh Dần ở CLB hát chèo thôn Phú Mễ, xã Tứ Cường luôn hào hứng, thích thú khi được hóa thân vào những nhân vật trong các vở chèo, hoạt cảnh chèo. Bản thân ông và các diễn viên không chuyên còn đặt nhạc chuông điện thoại bằng đoạn hát chèo, thường xuyên thu dựng để lúc rảnh mở nghe. "Dẫu rằng không có thù lao, thậm chí còn phải tự bỏ tiền ra mua trang phục, chi phí đi lại… song chúng tôi không bao giờ bận tâm suy nghĩ. Với chúng tôi, đã lên sân khấu là diễn, diễn hết mình" - Ông Dần chia sẻ.

Hiện nay trên địa bàn huyện Thanh Miện thành lập được hơn chục CLB chèo với “lực lượng” diễn viên, nhạc công, người viết kịch bản đông đảo. Ngoài xã Tứ Cường, các đơn vị có phong trào hát chèo sôi nổi như: Ngũ Hùng, Thanh Tùng, Chi Lăng Bắc, Phạm Kha, Tân Trào… Ở những đơn vị này, lãnh đạo địa phương rất quan tâm đến phong trào văn hóa văn nghệ nói chung, hát chèo nói riêng. Không chỉ cấp kinh phí cho các CLB mua sắm bổ sung đạo cụ, các địa phương còn tạo mọi điều kiện để chèo có “đất diễn” như: thường xuyên tổ chức giao lưu gắn với tặng quà động viên. Bản thân các CLB ngoài việc xây dựng được lực lượng diễn viên, nhạc công ổn định, họ còn năng động tìm nguồn kinh phí để gây quỹ. Rất nhiều CLB đã làm tốt công tác xã hội hóa chèo, nhờ vậy mà hoạt động ngày một hiệu quả. Không dừng lại ở các làn điệu chèo cổ, các trích đoạn như “Lưu Bình Dương Lễ”, “Tiễn anh lên đường”, “Trăng thu nhớ Bác”…, các CLB còn tự biên, tự diễn các vở chèo mới có đề tài gắn liền với những chuyện thời sự đang diễn ra nóng bỏng như xây dựng nông thôn mới, thực hiện mô hình tiết kiệm trong việc tang, xây dựng làng văn hóa… Ở những dòng nhạc khác có thể người dân chưa mặn mà nhưng với chèo, đặc biệt tại các cuộc họp quân dân chính hay sơ kết, tổng kết mà biểu diễn hoạt cảnh chèo thì hội trường nhà văn hóa thôn đều chật kín người xem. Điều đó chứng tỏ chèo gần gũi với đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân nên được nhân dân hào hứng đón nhận. “Về phía huyện Thanh Miện, thời gian qua, Trung tâm Văn hóa Thể thao cũng phối hợp với Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch tỉnh, Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật tỉnh mở các lớp bồi dưỡng nghệ thuật chèo cho một số CLB; thường xuyên tổ chức các cuộc hội diễn sân khấu không chuyên để chọn lựa hạt nhân nòng cốt cho phong trào hát chèo; Đài phát thanh cũng đẩy mạnh công tác tuyên truyền về hoạt động văn hóa văn nghệ, đồng thời phối hợp với các CLB trong hát chèo trong huyện tuyển chọn những hoạt cảnh có chất lượng, tổ chức thu thanh, phát sóng trên hệ thống truyền thanh 2 cấp…Thông qua những cách làm này đã giúp huyện bảo tồn và phát huy được giá trị truyền thống tốt đẹp của nghệ thuật chèo trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân”- Ông Nguyễn Văn Chính- Giám đốc Trung tâm Văn hóa Thể thao huyện Thanh Miện cho biết.

Cuộc sống dẫu rằng còn lắm những vất vả lo toan, song những làn điệu chèo ngân nga, luyến láy cất lên ở các CLB hát chèo như xua tan hết nhọc nhằn, giúp người dân Thanh Miện thêm vui tươi, yêu đời.

      Hoàng Nết

Thăm dò ý kiến
Bạn biết website Tạp chí VHTTDL Hải Dương qua nguồn nào?
Qua Internet
Qua tìm kiếm
Qua thông tin bạn bè
Thống kê truy cập
Lượt truy cập: 0