Thanh Xá giữ gìn môn bơi chải truyền thống (Cập nhật: 11/09/2019)

Bơi chải từ lâu đã gắn bó với người dân xã Thanh Xá như một món ăn tinh thần không thể thiếu trong mỗi kỳ lễ hội của địa phương. Không chỉ giúp cho lễ hội trở nên sôi động, đa màu sắc, bơi chải còn mang ý nghĩa về việc giữ gìn một giá trị lịch sử lâu đời ở quê hương Thanh Xá.

          Lịch sử hơn 700 năm

          Theo lịch sử, hội thi bơi chải tại Lễ hội truyền thống chùa Bạch Hào có từ thời nhà Trần, ngay sau khi ba vị tướng là Nguyễn Danh Quang, Nguyễn Danh Nguyên và Lý Đình Khuê qua đời. Ba ông từng theo vua Trần Nhân Tông và Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn đánh giặc Nguyên Mông ở Phả Lại, Vạn Kiếp. Sau chiến thắng, đất nước thanh bình, ba ông quy y cửa Phật về trụ trì tại chùa Minh Khánh (nay thuộc thị trấn Thanh Hà) và chùa Hào (xã Thanh Xá). Vừa tu hành, ông vừa dạy dân trong vùng trồng dâu, nuôi tằm và tổ chức cho trai tráng trong làng luyện tập võ nghệ, đấu vật và bơi thuyền. Ngày mùng 6 tháng Giêng năm 1293, Điều Ngự Đầu Đà Trần Nhân Tông du ngoạn đầu xuân và truyền giảng kinh sách bằng đường thủy. Đến trang Hạ Hào (nay là thôn Hào Xá, xã Thanh Xá, huyện Thanh Hà), ba cư sĩ cùng dân làng mở hội đua thuyền để tiếp đón vị Đệ nhất tổ thiền phái Trúc Lâm. Thấy phong cảnh sông nước hữu tình, Thượng hoàng hạ lệnh cho dựng lại chùa, mở rộng quy mô và đổi tên thành chùa Bạch Hào và giao cho ba vị ở lại tu tại chùa. Sau khi qua đời, ba vị cư sĩ được tôn là ba vị sư tổ đầu tiên, được thờ tại chùa. Từ đó, hàng năm vào các ngày mùng 04 - 06 tháng Giêng Âm lịch, dân làng lại mở lễ hội, trong đó có hội đua thuyền cho đến ngày nay. Hội thi tái hiện hình ảnh hào hùng của chiến thắng trên sông Bạch Đằng trước giặc Nguyên Mông của quân dân thời Trần, đồng thời nhớ tới công lao của thành hoàng đã dạy dân bơi thuyền chải.


Thi bơi thuyền chải tại lễ hội chùa Bạch Hào, Thanh Xá, Thanh Hà

          Đến nay, 4 thôn trong xã đều có đội bơi chải, mỗi đội có đến hơn 30 người nam, nữ lứa tuổi từ thanh niên đến trung niên, ai có đủ sức khỏe, độ dẻo dai và kinh nghiệm sẽ được tuyển chọn, đại diện cho từng thôn để thi đấu tại lễ hội. Nếu thời xa xưa ông cha dùng thuyền nan để thi đấu, thì đến nay được thay thế bằng thuyền nhựa, nhẹ và lướt nhanh hơn. Trước khi các đội thi đấu, Ban tổ chức lễ hội lại chuẩn bị lễ vật với mâm xôi, sỏ lợn để trên bệ đá cổ để cúng hà bá. Sau đó, nhà sư trụ trì và các bô lão đại diện cho các làng sẽ tham gia bơi chải "trả lễ", cầu cho lễ hội tổ chức an toàn thành công, đồng thời cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Tiếp đó mới đến phần thi đấu giữa các đội của các thôn trước sự cổ vũ, hò reo của đông đảo khán giả, mang đến không khí sôi động cho ngày hội.

          Ông Cao Trọng Lượng, nguyên Bí thư Đảng ủy, nguyên Chủ tịch UBND xã Thanh Xá cho biết: Những người tham gia hội thi bơi chải hầu hết là những người làm nông nghiệp, được lựa chọn chỉ ít ngày trước lễ hội với các tiêu chí về sức khỏe, sự dẻo dai và kỹ thuật chèo thuyền. Chỉ hơn 30 người gồm nam, nữ đại diện cho mỗi thôn tham gia thi đấu, nên khi được lựa chọn thì ai nấy đều thấy rất vinh dự và tự hào. Đội nào thi đấu cũng đầy quyết tâm giành chiến thắng để mang lại may mắn cho cả dân làng".

          Sau hội đua thuyền chải, còn lựa chọn ra các đội nhất, nhì để tiếp tục cuộc thi bắt vịt bằng thuyền và nấu cơm trên thuyền, mang lại bức tranh đa màu sắc, tăng sức hấp dẫn của lễ hội. Từ lâu, người dân xã Thanh Xá vẫn tự nhận định rằng: “Bơi chải là một phần không thể thiếu của Lễ hội chùa Bạch Hào”.

          Ngoài việc duy trì môn bơi chải ở lễ hội, thì xã còn tuyển chọn ra đội tuyển  để đại diện cho huyện tham gia các giải thi đấu cấp tỉnh và tại Lễ hội mùa Thu Côn Sơn - Kiếp Bạc hàng năm. Tuy chưa vượt qua được các đội mạnh trong tỉnh như Gia Lộc, TP Hải Dương, nhưng các VĐV của xã Thanh Xá vẫn rất tự hào khi mang nét văn hóa đặc trưng của quê hương giới thiệu tới nhân dân và du khách trong và ngoài tỉnh.

          Quan tâm giữ gìn

          Trải qua hàng trăm năm, dù cuộc sống có nhiều biến cố, tuy nhiên những người dân Thanh Xá vẫn giữ nhiệt huyết với bơi chải. Phần thưởng mang về từ đua thuyền không lớn, giá trị vật chất không nhiều, nhưng đó là niềm tự hào của những làng có thuyền bơi nam, thuyền đua nữ giành được giải, trở thành sức mạnh tinh thần tiếp sức mùa lễ hội tiếp theo. Không ai bảo ai, nhưng từ hết đời này qua đời khác, họ vẫn truyền dạy cho lớp kế cận theo phương thức truyền thống "người già dạy người trẻ", sau đó lớp trẻ sẽ phải tự cố gắng luyện tập, học hỏi qua nhiều thời gian để chứng tỏ bản thân mới được lựa chọn trong đội hình thi đấu.


Lớp tập huấn môn bơi thuyền chải cho lứa tuổi thanh thiếu niên ở Thanh Xá


          Những năm gần đây, các cấp, các ngành, địa phương cũng đã tích cực quan tâm bảo vệ, khôi phục các di sản văn hóa truyền thống, trong đó có môn bơi thuyền chải. Cách đây vài năm, Sở VHTTDL đã tặng cho xã 2 chiếc thuyền đua, nhà chùa cũng vận động tài trợ mua thêm 1 chiếc để động viên tinh thần nhân dân tập luyện và thi đấu. Lãnh đạo cấp xã, thôn cũng vận động các nhà tài trợ, con em quê hương tài trợ kinh phí động viên, khích lệ tinh thần các đội thi đấu vào mỗi dịp lễ hội. Tháng 7 vừa qua, lớp trẻ của xã Thanh Xá được tiếp cận một cách bài bản hơn các kỹ thuật của môn bơi thuyền chải khi Trung tâm VHTT huyện Thanh Hà phối hợp với UBND xã Thanh Xá tổ chức Lớp tập huấn bơi thuyền chải cho 30 vận động viên nam, nữ học sinh THPT là con em quê hương. Trong thời gian tập huấn, các em được huấn luyện viên của Trung tâm Huấn luyện và thi đấu thể thao dưới nước (thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch) hỗ trợ truyền đạt những kỹ năng cơ bản của bơi thuyền chải như: cách khởi động, tư thế ngồi thuyền, kỹ thuật chèo thuyền... Từ đó giúp các em nắm vững và nâng cao kỹ năng bơi thuyền chải, trở thành lớp kế cận chất lượng cho lực lượng VĐV bơi chải của xã nhà. "Lợi thế là khi tổ chức lớp tập huấn, các gia đình đều rất ủng hộ cho con cháu tham gia. Các cháu cũng tỏ ra rất yêu thích, hăng hái, tập trung vào việc rèn luyện nên dù lớp tập huấn chỉ được tổ chức trong ít ngày nhưng lại đạt kết quả khá khả quan" - ông Quách Đình Cảnh, cán bộ văn hóa xã chia sẻ.

          Tuy nhiên, hiện nay bơi thuyền chải ở xã Thanh Xá còn gặp một số khó khăn trong việc gìn giữ và phát triển môn thể thao truyền thống này. Như việc truyền dạy cho lớp trẻ rất khó vì không có thời gian khi các em còn đang trên ghế nhà trường. Và ngoài thời gian học, các em lại đi làm để chăm lo phát triển kinh tế gia đình. Trước mỗi dịp lễ hội, các đội cũng chỉ tập luyện để ăn khớp giữa các tay lái, tay chèo trước được khoảng 1-2 ngày, nên sức khỏe, sức dẻo dai kém hơn và khó có thể kết hợp nhịp nhàng giữa các VĐV, nên không đảm bảo được chất lượng của hội thi. Kinh phí dành cho các đội tham gia hội thi bơi chải tại lễ hội hay khi tham gia các giải cấp tỉnh còn hạn chế...

          Ông Cao Văn Cường, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Xá cho biết: Bơi thuyền chải là một nét đẹp văn hóa không thể thiếu trong lễ hội tại địa phương, vừa mang lại sức khỏe, niềm vui cho người dân, vừa tạo tinh thần đoàn kết trong cộng đồng dân cư, góp phần cùng chính quyền địa phương thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị và xây dựng quê hương ngày càng văn minh, giàu đẹp. Trong thời gian tới, chính quyền xã sẽ tiếp tục quan tâm, duy trì tổ chức tốt hội thi bơi chải tại lễ hội. Đồng thời tiếp tục tăng cường tuyên truyền, vận động và tạo điều kiện để thế hệ trẻ được tiếp cận, nâng cao kỹ năng bơi thuyền chải. Để bơi thuyền chải không chỉ dừng lại ở phong trào của địa phương mà còn nâng cao thành tích tại các giải cấp tỉnh trong thời gian tới. Qua đó sẽ góp phần tích cực trong việc nâng cao ý thức bảo vệ, gìn giữ môn thể thao truyền thống đặc biệt này".

          Đua thuyền chải là một hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng hết sức độc đáo, mang ý nghĩa lớn trong việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Đồng thời cổ vũ nhân dân xây dựng đời sống văn hóa, rèn luyện thể dục thể thao và quảng bá những nét văn hóa đặc sắc ở Thanh Xá. Vì vậy để giữ gìn môn thể thao truyền thống này không bị mai một thì cần sự quan tâm hơn nữa của các cấp ngành, địa phương.

 Trường Nguyễn

Thăm dò ý kiến
Bạn biết website Tạp chí VHTTDL Hải Dương qua nguồn nào?
Qua Internet
Qua tìm kiếm
Qua thông tin bạn bè
Thống kê truy cập
Lượt truy cập: 0