Phong bao ngày Tết (Cập nhật: 13/02/2015)

Mừng tuổi, lì xì, mở hàng hay phong bao ngày Tết là một tập quán đẹp của người Việt Nam (một số nước Á Đông cũng có tục lệ này).

Ngày Tết, đến nhà nhau chơi, trẻ em và người già được mừng tuổi trước tiên. Với người già, phong bao mừng tuổi thể hiện sự kính trọng, hiếu thảo của lớp cháu con, mong cho các bậc cao niên sống lâu muôn tuổi, sức khỏe dồi dào. Với trẻ em, phong bao mừng tuổi thể hiện sự trìu mến, ưu ái, mong muốn các em chóng lớn, ngoan ngoãn, học hành giỏi giang. Bởi thế, việc mừng tuổi luôn đi kèm những lời chúc tốt đẹp và ý nghĩa. Xưa, tiền mừng tuổi thường là một món tiền nhỏ tượng trưng, ít mang giá trị vật chất. Người nhận tiền mừng tuổi chủ yếu là nhận tấm lòng của người mừng, trân trọng sự thành thật, đáng quý của những lời chúc Tết. Tiền mừng  tuổi được để trong phong bao giấy điều rực rỡ. Lũ trẻ con háo hức chờ Tết, háo hức chờ đến ngày được khoanh tay lễ phép nhận những phong bao xinh xinh được trao từ ông bà, bố mẹ, cô dì với những lời nhắn nhủ, ước mong rất đỗi thiêng liêng. Tết xong, chúng tụ tập nhau khoe phong bao. Đứa nào cũng thấy tự hào bởi mình đang có trong tay một gia sản khổng lồ. Món tiền mừng tuổi được nâng niu, giữ gìn cẩn thận. Có khi lũ trẻ mất hàng tuần, hàng tháng để tính toán, trăn trở xem nên dùng nó để mua gì. Trẻ con ngày xưa có bao giờ được cầm tiền, được tiêu tiền, trừ những món tiền mừng tuổi quý giá ấy. Còn những chiếc phong bao giấy điều thì được cất giữ như những kỷ vật thiêng liêng. Thỉnh thoảng lũ trẻ lại mở ra, ngắm nghía và mong chờ Tết đến.

Bây giờ, thật mừng là nét đẹp mừng tuổi vẫn còn trong mỗi cái Tết cổ truyền của chúng ta, nhưng ở đây đó phong tục ấy đã có phần biến tướng. Giá trị vật chất của phong bao được nâng cao, được coi trọng. Tiền mừng tuổi không không còn là chút tiền nhỏ, tiền lẻ nữa, mà nhiều khi gần bằng cả một gia tài. Với trẻ em, số tiền ấy càng trở nên khổng lồ. Có những người coi việc mừng tuổi ngày Tết là dịp để thực hiện những toan tính cá nhân. Có khi người ta mừng tuổi thật nhiều tiền để mua lấy tình cảm riêng của gia chủ, hoặc để kín đáo “trả ơn” hay “đổi chác” việc gì đó.  Như thế, bỗng dưng  trẻ em – đối tượng thường được nhận tiền mừng tuổi, lại trở thành công cụ cho người lớn mưu toan, trao đổi, bán mua. Thậm chí, có những người mặc nhiên coi dịp tết là dịp “thu hoạch”, thông qua những phong bao mừng tuổi của con cái. Lời chúc bị đẩy xuống hàng thứ yếu. Cái người ta cần biết, cần quan tâm là có bao nhiêu tiền nằm bên trong cái phong bao kia? Nghi thức mừng tuổi, vì thế diễn ra cũng hết sức chóng vánh, chiếu lệ và hình thức. Không ít người chỉ biết mở ví, rút tiền rồi ấn bừa vào tay con trẻ, với một câu hết sức chung chung: mừng tuổi cháu này! Không có lời chúc tốt lành và chân thực nào nữa. Không có mong muốn tốt đẹp nào được gửi gắm qua việc mừng tuổi nữa. Có những lúc, nhìn mọi người mừng tuổi vội vã như trả nợ, thấy thật buồn! Và dường như trẻ con bây giờ cũng đã quen với những việc như thế. Chúng cũng đong đếm giá trị của mỗi phong bao qua mệnh giá tiền, qua số lượng tiền.


Minh họa: Trường Thanh

Tôi có thầy giáo dạy Văn từ thuở học cấp 2. Tết năm nao thầy cũng tỉ mẩn ngồi tự làm phong bao mừng tuổi cho con cháu, cho học trò bằng những tấm giấy điều thật đẹp. Thầy tự tay cắt giấy, dán giấy, rồi tự tay vẽ lên từng phong bao những hình vẽ ngộ nghĩnh thầy tự nghĩ ra. Với lũ con cháu, học trò là con gái, thầy thường vẽ hoa lá trên phong bao. Với bọn con trai, thầy vẽ những con vật ngộ nghĩnh dễ thương. Thầy không phải là họa sỹ chuyên nghiệp, và cũng chẳng có năng khiếu vẽ vời lắm, nên những hình vẽ của thầy  nhiều khi phải có “thuyết minh” của chính thầy, thì chúng tôi mới biết thầy vẽ những gì. Tuy nhiên, đứa học trò nào cũng sung sướng vô ngần khi Tết đến nhà thầy, được nhận những phong bao mừng tuổi thầy tự làm. Trong mỗi phong bao, bên cạnh món tiền nho nhỏ chỉ mang ý nghĩa tượng trưng, còn có một mảnh giấy ghi lời chúc của thầy. Không lời chúc nào giống nhau. Lời chúc nào cũng chứa đựng những điều tốt đẹp nhất. Lũ học trò lau nhau không bao giờ tiêu những đồng tiền mừng tuổi của thầy. Với chúng tôi, đó là những đồng – tiền – thiêng. Đứa nào cũng cẩn thận cất đi. Khi tạm biệt thầy để lên học cấp 3, tôi có trong tay cả thảy 4 phong bao mừng tuổi thầy làm... Rất nhiều năm sau đó, lớp tôi họp lớp, tất cả lại mang phong bao mừng tuổi của thầy ra khoe nhau. Không ai đánh mất bất cứ phong bao nào. Trên mỗi phong bao còn ghi rõ ràng năm tháng. Mấy chục năm trôi qua, thầy đã già, mắt mờ, chân chậm, không thể ngồi tỉ mỉ làm phong bao được nữa, thì lũ học trò ngày xưa, giờ tóc đã loáng thoáng sợi bạc, cứ mỗi Tết lại tụ tập nhà thầy, đứa nào cũng mang đến một phong bao mừng tuổi thầy do chính tay mình thiết kế, những phong bao vụng về mà chứa đựng biết bao ân tình, ân nghĩa...

Bây giờ, phong bao làm sẵn bán nhiều và đẹp lắm, mẫu mã đa dạng, in nhũ vàng lấp lánh. Thế nhưng, với số đông cả người lớn lẫn trẻ con, nó cũng chỉ đơn giản như một chiếc phong bì đựng tiền. Rất nhiều cháu bé nhận phong bao mừng tuổi rồi thản nhiên rút tiền ra đếm ngay trước mặt khách. Tiền nhiều thì các cháu vui vẻ. Tiền ít thì có vẻ kém vui. Chiếc phong bao bị vứt ngay lập tức, còn tiền thì gộp vào trong  túi. Có cháu còn giở cả nắm tiền ra, hí hửng khoe với người lớn mình có bao nhiêu tiền. Xin đừng vội trách trẻ con. Có lẽ điều đáng buồn ấy bắt nguồn từ chính người lớn chúng ta. Không biết tự khi nào, chúng ta đã quên đi ý nghĩa chính của việc mừng tuổi ngày Tết?

Ngày Tết, đi ngoài đường phố, tôi hay gặp những chiếc phong bao bị vứt lẫn rác rưởi, lá cây mà lòng chợt dâng lên nỗi niềm tiếc nuối lạ kỳ. Có lẽ cứ theo đà này, mai đây nhắc đến tiền mừng tuổi, đến phong bao, không một em nhỏ nào hiểu được ý nghĩa tốt đẹp của tập quán này. Các em sẽ chỉ biết đo lòng tốt, sự chân thành của người khác bằng tiền. Nếu thế, ngay cả cái Tết cổ truyền của dân tộc cũng sẽ bớt đi một phần ý nghĩa. Nhưng rồi tôi lại hy vọng rằng đó chỉ là sự cả nghĩ của con người hay lo xa là mình...


Việt Nga
Thăm dò ý kiến
Bạn biết website Tạp chí VHTTDL Hải Dương qua nguồn nào?
Qua Internet
Qua tìm kiếm
Qua báo đài
Qua thông tin bạn bè
Thống kê truy cập
Lượt truy cập: 0